Omgang agressie bij dementie

Jezelf opsluiten in een donkere gang omdat je achterna wordt gezeten door iemand die zegt jou kapot te schoppen, met de dood bedreigd worden omdat je op het verkeerde moment ergens loopt, een schop in je gezicht krijgen als je goedbedoeld bukt om iets op te rapen voor een ander, niet met je rug naar iemand toe durven staan uit angst aangevallen te worden, met gekneusde of gebroken ledematen thuis komen, het zijn allemaal situaties waar angst en geweld hand in hand gaan. Situaties waarvoor je bij de politie aangifte van mishandeling en bedreiging kan doen. Het zijn ook allemaal situaties die zorgverleners tegen komen in de zorg voor iemand met dementie. Huiselijk geweld, maar dan niet in jouw huis. En niet een enkele keer bij wijze van uitzondering, waarover je vandaag de dag lachend zegt: ‘Weet je nog, die keer dat mevrouw Jansen mij een blauw oog bezorgde in 1991?’. Voor sommige zorgprofessionals is agressie aan de orde van de dag, en is er geen sprake van geisoleerde incidenten. Zorgprofessionals voelen zich onveilig, machteloos, en falende: hoe moet je goede zorg verlenen als je daarmee jezelf in een gevaarlijke positie brengt? Wat kunnen wij als zorgprofessional doen in de omgang met agressie? En misschien nog belangrijker: kunnen wij iets doen om het te voorkomen?

Hoe te handelen bij verbale en/of fysieke agressie:.

  • Schat de ernst van de situatie in, en anticipeer zo snel mogelijk. Hiervoor is het zaak om de ander goed te kennen (een van de redenen dat ik pleit voor alleen vaste gezichten bij deze doelgroep). Ken je de ander niet goed (genoeg)? Haal er dan een collega bij voor wie dat wel geldt. Je kunt er vanuit gaan dat het niet de eerste keer is dat er agressie optreedt, en dat je het wiel niet opnieuw hoeft uit te vinden. Is er verbale agressie waarvan je weet dat dit weer afzwakt bij bijvoorbeeld bepaalde muziek? Als de wiedeweerga die muziek opzetten. Is er een medebewoner die als olie op het vuur werkt? Kijk of je ervoor kunt zorgen dat deze voorlopig niet in de buurt kan komen. Wees creatief!
  • Maak jezelf beschikbaar. Als jij merkt dat er agressie dreigt, stel je prioriteiten: nu is het zaak dat jij er bent voor de ander, dat jij de ander door deze situatie heen kan loodsen zodat het niet escaleert. Al het andere kan wachten (tenzij acute medische noodzaak, in dat geval raad ik je aan een collega erbij te halen voor de nodige ondersteuning). Zet je werktelefoon op de trilstand, zo merk jij wel wat er gebeurt maar de ander niet.
  • Hou je hoofd koel. Niemand is gebaat bij jouw paniek, dit kan over slaan op de ander. Keep it cool, like a pro.
  • Als een collega niet nodig is, dan liever niet. Meerdere mensen kunnen erg bedreigend overkomen en de ander nog bozer maken, dus als je het alleen afkan: graag. De grens ligt bij het welzijn van jou en anderen: als je inschat dat jullie veiligheid in gevaar komt is die versterking uiteraard van harte welkom. Net zoals de collega die altijd het beste in de ander naar boven haalt: ook hem/haar kun je nu goed gebruiken.
  • Probeer een prikkelarme omgeving op te zoeken, zodat er geen zaken/mensen zijn die jou kunnen afleiden. Dit kan de eigen kamer zijn, maar ook een andere plek waarvan je weet dat de ander zich er fijn/veilig voelt.
  • Benoem de emotie van de ander. Zeg dat je ziet of merkt dat hij/zij heel boos/verdrietig/geschrokken/etc is. Het erkennen van een heftige emotie kan soms al de angel er uit halen.
  • Ga op zoek naar de behoefte. Is dat rust? Nabijheid? Buitenlucht? Is er fysiek ongemak? Wil de ander iets eten? (Sommige mensen worden agressief van een laag bloedsuikergehalte..)
  • Benoem het gedrag van de ander, zonder dit te veroordelen. Vaak zijn mensen zich niet bewust van hun eigen gedrag. “Het doet mij pijn als u mij zo hard knijpt, laat mijn hand maar los” komt heel anders over dan “Wat gemeen dat u mij knijpt terwijl ik u wil helpen”. Als ik verward, onrustig en boos was zou ik in het tweede geval misschien wel harder gaan knijpen, omdat je ook nog een grote mond op zet tegen me. In het eerste geval doe je een beroep op mijn empathisch vermogen, en is de kans groter dat ik inderdaad los laat.
  • Eis niet dat de ander niet meer boos/verdrietig is. Elke emotie mag er zijn, altijd. Zeker met een ziektebeeld als dementie aan de oppervlakte. Het is aan ons om de ander hierin te begeleiden zodat er geen gewonden vallen als gevolg van deze emotie. Als de ander zijn woede fysiek wil uiten: kun je kussens geven om in te slaan? Knuffels om mee te gooien? Samen even heel hard gillen, helpt dat?
  • Wees je bewust van de omgeving van de ander. Dat wil zeggen: zorg ervoor dat er binnen handbereik geen gevaarlijke spullen liggen, als het even kan alleen zachte spullen die geen kwaad kunnen als ermee wordt gegooid. Dus even niet aan de koffietafel zitten waar net verse koffie staat, maar op de bank met kussens bijvoorbeeld.
  • Wees kritisch op je eigen verzoeken. Het is niet voor niets een van de speerpunten in Zacht Zorgen: als de ander heel erg boos wordt tijdens (bijvoorbeeld) de ochtendzorg: hoe belangrijk is die zorg elke ochtend dan? Kun je daarin met de ander mee bewegen, en je eigen opvattingen los laten? Kun je als team hierover in gesprek gaan en een middenweg zoeken tussen wat jullie noodzakelijk vinden voor de gezondheid van de ander en de wensen van de ander om zo de momenten van agressie tot een minimum te beperken?
  • Maak het bestrijden van agressief gedrag een team-effort. Je hoeft die last niet alleen te dragen, omdat jij toevallig altijd op de afdeling van die bewuste zorgvrager staat. Dit is iets wat het hele team aangaat, en dat het hele team hiervan goed op de hoogte is maakt het makkelijker de last te delen. Niet alleen kunnen ze mee denken, maar ook snel inspringen als je hulp wil, of zelfs de zorg verlenen als jij er de energie niet (meer) voor hebt. Weet iedereen hoe deze zorgvrager het liefst benaderd wordt? Staan de neuzen dezelfde kant op?
  • Rapporteer! Vul een MIC in, en rapporteer in het ECD. Tot in detail, zo uitgebreid dat je jezelf vermoeit. Maar geloof me, juist de details maken het verschil en alleen met goede rapportage kunnen jullie als team ontdekken wat wel en niet werkt. Aan de hand van uitgebreide rapportage kan er een benaderingsplan worden opgesteld. Vaak doet een psycholoog dat, ik ben er voorstander van dat teams dit zelf doen omdat jullie als team meer kennis en ervaring hebben met desbetreffende zorgvrager dan een psycholoog. Hulp inroepen van De ZorgSchrijver mag ook altijd.
  • Zorg voor je eigen veiligheid. Hij staat onderaan deze lijst, niet omdat hij niet belangrijk is maar omdat ik wil dat je ‘m goed onthoudt: zorg voor jezelf. Houd gepaste afstand wanneer je denkt dat het nodig is, roep hulp in als het je te veel wordt. Agressie is naar om mee te maken, zeker als het gaat om een afhankelijke relatie waarbij er een groot beroep op jouw geduld en deskundigheid wordt gedaan. Geef het gerust aan bij je team en/of leidinggevende als de agressie dusdanige vormen aanneemt dat jij niet meer prettig of veilig je werk kan doen. En mocht je helaas toch gewond raken: vul een MIM in, altijd.

Een werkveld waarin agressie niet voorkomt is niet haalbaar als het gaat om de zorg binnen de psychogeriatrie. Het is onlosmakelijk verbonden met het ziektebeeld, daar hebben wij geen invloed op. De frequentie en heftigheid is naar mijn idee wel iets waar winst te behalen valt, omdat een deel van de agressie voortkomt uit de benadering door anderen. Door ons, maar ook door artsen, paramedici, familieleden, of vrijwilligers. Het voorkomen van agressie vraagt een bepaalde manier van zorg verlenen: een basishouding richting de ander waarbij je in verbinding met de ander een goede band opbouwt. (Meer daarover vind je binnenkort ook hier.) Een goede band is geen toverstafje waarmee je elk mogelijk ‘probleemgedrag’ (dat staat tussen haakjes omdat ik het een bijzondere verzamelnaam vindt voor alles wat in de zorg als onprettig wordt gezien) weg tovert, maar het helpt je wel in elk contact wat je met de ander hebt. Uit ervaring weet ik dat het maken van verbinding zorgt voor minder onrust en meer geluk bij de ander, dat tezamen zorgt automatisch voor een afname van agressie en daarmee ook voor meer werkplezier voor jou. Zodat jij kunt doen waar je zo goed in bent: geweldig zorgen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.