Zacht Zorgen: de tien speerpunten

Deze tien speerpunten van Zacht Zorgen vormen de basis van geweldige zorg. Met deze punten zul jij een betere zorgprofessional zijn , en meer plezier hebben in het contact met de ander. Wil je meer dan alleen theorie? Kijk dan hier voor de training.

1. Wees reflectief
Communicatie met de ander, in dit geval je zorgvrager, gaat vooral over jezelf. Wie ben jij? Waar kom jij vandaan, wat is jouw uitgangspunt in het contact met de ander? Niemand is zonder fouten, dat verlang ik ook niet, maar reflecteren op hoe jij handelt en waar er ruimte ligt voor verbetering zorgt ervoor dat je kan groeien. Groeien naar een situatie waarbij er meer verbinding is met de ander. Dat je samen ergens in staat, in plaats van tegenover elkaar. Dat je soms je fouten toegeeft en je ervoor excuseert: ‘Sorry dat ik zo ongeduldig reageerde, ik vond het moeilijk dat het zo druk was. Maar ik ben er nu voor jou, en ik ga je helpen.’ Reflectie en de daaruit voortkomende transitietrajecten maken jou een beter mens, en daarmee wordt alles wat jij doet beter: ook de zorg die je verleent.

2. Wees kritisch op je eigen verzoeken
In de zorg zijn we allemaal gehospitaliseerd. Geen boze mails sturen dat jij die ene uitzondering bent, we dragen allemaal een beetje instellingszweet met ons mee. De een iets meer dan de ander, maar geloof me: het geeft niets! Want jouw zorgvrager hoeft er geen last van te hebben, zolang jij je er bewust van bent dat het zo is. Dat jij soms dingen vraagt, gewoon omdat je dat gewend bent. Zo zijn we geneigd zaken te verlangen die, om maar even kort door de bocht te gaan: nergens op slaan. Waarom moet die mevrouw opstaan? Waarom kan die meneer niet de hele dag in bed blijven liggen? Waarom moet er aan tafel gegeten worden? Waarom mag je niet op tafel zitten? Of op de grond plassen?Allemaal vragen waar ik het antwoord op weet, en jij ook, maar wat jij en ik samen weten doet er niet toe. Waar het om gaat is dat jouw zorgvrager een behoefte heeft, en door vast te houden aan normen en waarden die wij in de huidige samenleving hanteren ga je voorbij aan die behoefte. Jouw zorgvrager is niet meer in staat zich te conformeren, niet uit onwil maar uit onvermogen. Dus bij elk verzoek wat je doet, vraag jezelf af of je iets verzoekt uit gewoonte of dat je in iemands belang handelt. En hoe erg is het als je eens ‘ja’ zegt daar waar je normaal gesproken ‘nee’ zou antwoorden? En voor wie is dat dan erg?

3. Focus op de lange termijn
Op de lange termijn focussen klinkt wellicht wat opmerkelijk bij een doelgroep met veelal ernstige geheugenproblematiek, maar geloof me: mensen kunnen niet meer onthouden wie je bent of wat je doet, maar het gevoel dat je ze geeft zit diep in hun systeem verankerd. Behandel ze dus niet alsof ze ‘toch niets kunnen onthouden’, behandel ze zoals je zelf behandeld wenst te worden: liefdevol, respectvol, alsof je hun grootste fan bent. Geef de ander het gevoel dat de wereld op ze zit te wachten, wees enthousiast over jullie samenzijn. Hiermee is het goed mogelijk een waardevolle band op te bouwen. Been there, done that, het kan, echt!

4. Zet de relatie met de ander voorop
Ik zei het al eerder: een waardevolle band opbouwen is de sleutel tot heel veel moois. Hou je prioriteiten in zicht: wat jij wil is een fijne band met de ander, omdat jij weet dat het juist die band is waardoor al jullie contact makkelijker zal verlopen. Omdat jij weet dat het die band is waardoor de ander gelukkiger zal zijn, en daarmee jij ook. Want jij zorgt graag voor de ander, en zijn geluk is daarmee jouw verdienste. De relatie tussen jullie mag je op de allereerste plaats zetten: boven rapporteren, vergaderingen bijwonen, vuilniszakken opruimen, en telefoontjes beantwoorden. Zeg gerust nee als je ergens gewenst bent en jij vindt dat tijd met de ander doorbrengen nu belangrijker is. En het leuke is: door te investeren in jullie band, win je juist heel veel tijd doordat je niet meer hele dagen bezig bent met onrust opvangen en overal kleine brandjes blussen. Heb jij alsnog ruimte voor de vuilniszakken, en alle andere dingen die heel nodig (maar ook heel saai) zijn. Investeren in jullie band betaalt zich altijd terug.

5. Verander niet alleen je gedrag, maar ook je visie op zorgverlening
En daar zijn we dan: bij de zin waarmee ik denk dat we een aardverschuiving kunnen bewerkstelligen in zorgland: laat alles los wat je denkt te weten over zorgverlening, ga terug naar start, en begin opnieuw. Ik meen het. Zoals het nu gaat, hoeft het niet te gaan. Kijk niet naar zorgvragers als mensen die geen plek meer in de maatschappij hebben, als mensen die niet meer kunnen nadenken, handelen, of de gevolgen van hun daden kunnen overzien. Hoewel in de meeste gevallen alle voorgaande zaken van toepassing zijn, is ook dit waar: het doet er niets toe. Want een behoefte is een behoefte, en een behoefte dient vervuld te worden, punt. Elk mens heeft de behoefte gevoed te worden, gezien en gehoord te worden, zich nuttig te maken, mee te doen in onze samenleving, en nog veel meer. Zodra wij mensen als volwaardig gaan beschouwen, gaan we ze als vanzelf als volwaardig behandelen. Dan is Onvoorwaardelijke Zorg verlenen geen ingewikkelde truc waar je bij elke stap die je zet over moet nadenken, dan vloeit het vanzelf voort uit hoe jij naar de zorg en de ander kijkt. Een logisch gevolg van jouw visie.

6. Wees respectvol
Een open deur, maar toch moet hij genoemd. Want: respectvol zijn is niet de ander die zo graag uitslaapt aan de ontbijttafel dwingen om half tien omdat jij het zo lekker vindt dat iedereen om tien uur uit bed is. Hoe vaak je ook ‘U’ zegt en ‘Alstublieft’. (Wat ik overigens toejuich hoor, die beleefheid, echter heeft de ervaring me inmiddels wel geleerd dat veel mensen binnen de psychogeriatrie beter reageren op hun voornaam. Logisch ook, grote kans dat zij leven in een jaartal waar ze voornamelijk met hun voornaam worden aangesproken.) Respectvol zijn is ook: de ander aankijken tijdens het praten, de grapjes die alleen je collega begrijpt bewaren voor tijdens de koffie, je telefoon in je tas laten als je met mensen bezig bent, de ander uit laten praten ook als er sprake is van afasie. Gebruik je gezond verstand, en behandel de ander zoals je  zelf ook behandeld wil worden. Respectvol zijn is ook niet de ander alles laten bepalen (want de kans is groot dat de ander dat niet kan, omdat hij de gevolgen niet kan overzien), maar op zoek gaan naar het gebied waar je de ander in respect zijn eigen keuzes laat maken, terwijl jij met zachte hand aanstuurt.

7. Wees authentiek
Laten we eerlijk zijn: we hebben loodzwaar werk. En dat houdt in dat we naast alle externe ellende van zieke collega’s, fusies, bezuinigingen, weer een nieuwe cursus, en gewoon je (loodzware!) werk ook met onze persoonlijke shit moeten dealen. En soms ben je nu eenmaal boos, gestressed, doodmoe, verdrietig, want het is (komt-ie weer): loodzwaar, jawel. Dat gezegd hebbende is het niet gek als je wel eens reageert op een manier die niet de schoonheidsprijs verdient. Is dat erg? Nee. Zolang jij respectvol en in verbinding reageert, mag de ander echt weten dat jij boos bent, of verdrietig, of whatever. Want jij mag er zijn, met alles wat bij jou hoort. Je mag authentiek zijn, dicht bij jezelf blijven. Bovendien verdient de ander jouw eventuele toneelspelletje ook niet. Dat is niet goed voor jullie relatie (punt 4) en kost jou ook veel energie, die je wel beter kan gebruiken. Geef jezelf de ruimte, soms heb je dat nodig, maar blijf wel in contact. Zeg eerlijk dat je het even te veel vindt, en dat je zo weer terug komt. Of dat je even wat minder wil lopen vanwege je rugpijn.

8. Hou het ziektebeeld in gedachten
Werken in de psychogeriatrie is enorm dynamisch, vind ik, want: alles kan gebeuren. Als het gaat om afwijkend gedrag (en dan kunnen we nog een discussie voeren over wanneer gedrag afwijkend is, maar dat doen we een andere keer) kun je gerust stellen: binnen de pg kun je alles verwachten. Ik heb heel wat collega’s gehad die niet begrepen waarom bepaald gedrag werd vertoond, waarom meneer Pietersen voor de zeventwintigste keer uit zijn stoel probeert op te staan terwijl hem al zesentwintig keer is verteld te blijven zitten of waarom mevrouw Jansen expres haar eten uitspuugt nadat ze zegt honger te hebben. Ik kan in alle zekerheid zeggen: omdat ze ziek zijn. Omdat ze een aandoening hebben die hun hersenen aantast waardoor onder andere hun geheugen niet meer optimaal functioneert. Het is aan jou, de professional, om te weten dat dit gedrag er gewoon bij hoort en met gepast geduld aan te gaan. Geeft het problemen voor meneer Pietersen dat hij steeds wil opstaan? Doe je best om te kijken wat hij wil (Wat is zijn behoefte?) en probeer hierin iets voor hem te betekenen. Maar neem hem nooit kwalijk dat hij wil opstaan: hij handelt niet vanuit de wens jou dwars te zitten. Hij wil gewoon opstaan, dat is alles. En nog iets wat je mag onthouden: niemand die onder jouw zorg valt, is opgenomen vanwege zijn zweetvoeten. Er worden in Nederland mensen eerder te laat dan te vroeg op de juiste plek geplaatst, dus vraag het je niet langer af: jouw zorg is nodig. Ook als dat op het eerste gezicht niet zichtbaar is. Je bent heel erg hard nodig, heus.

9. Ga uit van het goede in de ander
In de basis is elk mens goed. Zo ook jouw zorgvrager, die afhankelijk van jou is. Dat agressieve gedrag? Dat urineren naast het toilet? Het in duizend stukjes scheuren van de krant die jij net wilde gaan lezen? Het is niet naar bedoeld (zie ook punt 8). Je mag er vanuit gaan dat de ander net zo graag een warme band met jou heeft als jij met hem/haar, maar dementie doet veel met iemand. Sterker nog, van jullie twee denk ik dat de zorgvrager nog wel liever die warmere band heeft aangezien hij/zij de afhankelijke is in jullie relatie. Dus echt: de ander meent het niet zo slecht. Onthou dat. Waak ervoor om niet beschuldigend te zijn in jullie contact. Dus niet ‘Je hebt de krant stuk gescheurd’ maar: ‘Hee, de krant is stuk gescheurd’. Zo wordt het een neutrale constatering in plaats van een schuldvraag, veel prettiger voor beide partijen.

10. Wees flexibel
Wat mij betreft echt het punt waarmee je het jezelf en de mensen om je heen (in vrijwel alle situaties!) vele malen makkelijker kan maken: veer mee. Hou niet te star vast aan hoe jij het had bedacht, want eigenlijk loopt niets zoals jij het had bedacht. Stiekem weet je dat ook wel. Eisen of afdwingen dat de zaken volgens plan verlopen werkt averechts. De ander heeft behoefte aan het gevoel van ruimte, het gevoel dat er geen druk is, geen dwang, geen zaken die op machtsvertoon kunnen lijken. Dus neem je tijd (ook al heb je die niet), beantwoord honderd keer dezelfde vraag, sta stil bij elk pluisje dat bevoeld moet, wees dienend en laat de ander leidend zijn. Flexibiliteit goes a long way bij deze altijd dynamische doelgroep. Als je altijd linksom gaat en vandaag niet: dan ga je rechtsom. Jouw vermogen om je aan de ander en aan de situatie aan te passen levert je onder de streep veel op want hoe flexibeler jij bent, hoe kalmer de ander is. Minder onrust bij jouw zorgvrager geeft jou heel veel tijd om jouw werk naar behoren te doen. En ook niet onbelangrijk: het geeft jou meer ruimte, in je hoofd en in je dag. Dat is alles waard.